Anayasa Hukuku ve Tarihi - Vatandaşlık | KPSS Konular "Enter"a basıp içeriğe geçin

Anayasa Hukuku ve Tarihi

Devletin şeklinden, devletin yapısından, devletin organlarından, temel hak ve hürriyetlerden bahseden kamu Hukuku dalıdır.

Anayasal Belgeler

Senedi İttifak (1808)

  • Padişahın yetkileri, Ayanlara bölgesel temsilci olarak dağıtılmıştır.
  • Türkiye’nin ilk yazılı Anayasal belgesidir.

Not: Dünya’nın ilk yazılı Anayasal belgesi; Magna Carta’dır.


Tanzimat Fermanı (1839)

  • Müslüman ve Gayrimüslimlere can ve mal güvenliği konusunda iyileştirmeler yapılmıştır.
  • Eşitlik ilkesi gereği düzenlemelere yapılmıştır.

Islahat Fermanı (1856)

  • Azınlıklar lehine iyileştirmeler yapılmıştır.

Anayasalar

Kanuni Esasi (1876)

  • Türkiye değil Türk tarihinin ilk yazılı Anayasasıdır.
  • Osmanlı Devleti’nin teokratik ve monarşi yapısını değiştirmedi.
  • İlk kez yargılama faaliyetlerini güvence altına almış, yargıdan ilk kez bahsedilmiştir.
  • Yargı bağımsız, yargılamalar alenidir (herkese açık).
  • Temel hak ve hürriyetlerden bahsedilmiş fakat güvence altına alınmamıştır.
  • Çift yapılı meclis benimsenmiş, parlamentodan ilk kez bahsedilmiştir.
  • Meclis oluşumu, genel oy ilkesine aykırıdır, sadece erkeklerden oluşur.
    • Meclisi Ayan; üyelerini Padişah seçer, üyeler ömür boyu görevdedir.
    • Meclisi Mebusan; üyelerini Halk seçer, üyeler 4 yıl görevdedir.

Notlar:

  • Türkiye’nin ilk yazılı Anayasası 1921.
  • Cumhuriyet dönemi ilk Anayasası 1924.
  • Dünyanın ilk Anayasası ABD Anayasası.

1909 Değişiklikleri (İttihat ve Terakki 1908 yılında II. Meşrutiyeti ilan ettirmesi ardından);

  • Basın sansür edilemez ilkesi ilk kez Anayasaya girmiştir.
  • Padişahın meclisi dağıtma ve feshetme yetkisi sınırlandırılmıştır.
  • Padişahın kanunları sınırsız veto yetkisi kaldırılmıştır.
  • Mebuslar Padişahtan izin almadan Kanun teklif edebilir hale gelmiştir.
  • Padişahın sürgün yetkisi kaldırıldı.
  • Mutlak Monarşiden Meşruti Monarşiye tam anlamıyla geçiş sağlanmıştır.

1921 Anayasası (Teşkilatı Esasi)

  • Milli egemenlik ilkesinden ilk kez bahsedilmiştir.
  • İkili bir Anayasal dönem vardır (Kanuni Esasi de yürürlükte).
  • Meclis Hükümeti sistemi benimsenmiştir.
  • Yargıdan, temel hak ve hürriyetlerden hiç bahsetmemiştir.
  • Türk Anayasa tarihinin ilk ve tek hem yumuşak hem de çerçeve Anayasasıdır.

1923 Değişiklikleri;

  • Devletin dini İslam ibaresi Anayasaya eklenmiştir.
  • Devletin dili Türkçe ibaresi Anayasaya eklenmiştir.
  • Devletin hükümet şekli Cumhuriyettir ibaresi Anayasaya eklenmiştir.
  • Devlet Başkanlığı oluşturulmuştur (Cumhurbaşkanlığı).

1924 Anayasası

  • Devletin şekli Cumhuriyettir, değiştirilemez.
  • Katı ve Kazuistik bir anayasadır.
  • Karma (Kabine) hükümet sistemi modeli vardır.
  • Çoğunlukçu demokrasi modeli vardır.
  • Yasama yorumlarından (Yasaları yorumlama durumu) ilk ve son kez bahseden Anayasadır.
  • Ankara başkenttir hükmü anayasaya dahil edilmiştir.
  • 1928 Değişikliği; Devletin dini İslam ibaresi Anayasadan kaldırılmıştır.
  • 1934 Değişikliği; Kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı.
    • 1930 yılında Belediye
    • 1933 yılında Muhtar
    • 1934 yılında Vekil
  • 1937 Değişikliği; Atatürk ilkeleri Anayasaya girmiştir.
  • 1945 Değişikliği; Anayasanın dili sadeleştirilmiştir.
  • 1946 Değişikliği; Çok partili hayat ve tek dereceli seçim ilkesi geldi.
    • Tek dereceli seçim; halkın doğrudan, aracısız olarak Millet Vekilini seçebilmesi.
  • 1950 Değişikliği; Gizli oy, açık seçim ilkesi kabul edilmiştir.

1961 Anayasası

  • Darbe Anayasası olup Kurucu (Milli Birlik Komitesi) Meclis (Temsilciler Meclisi) tarafından hazırlanmıştır.
  • Katı ve kazuistik bir Anayasadır.
  • Devletin şekli Cumhuriyettir, değiştirilemez (1924 yılında gelmiştir).
  • İlk kez kuvvetler ayrılığından tam anlamıyla bahsedilmiştir.
  • İlk kez çoğulcu demokrasi modeli benimsenmiştir.
  • İlk kez tam anlamıyla parlamenter sistem gelmiştir.
  • İnsan haklarına dayalı Devlet ilkesi kabul edilmiştir.
  • İlk kez Anayasa Mahkemesi kurulmuştur.
  • İlk kez Yüksek Hakimler Kurulu kurulmuştur.
  • Devlet planlama teşkilatı kurulmuştur.
  • Diyanet işleri başkanlığı ve MGK (Milli Güvenlik Kurulu) Anayasal bir kuruluş haline getirilmiştir.
  • Sosyal, Hukuk ve demokratik devlet kriterlerini tam anlamıyla yerine getiren Anayasadır.
  • Çift yapılı meclis getirilmiştir;
    • Cumhuriyet Senatosu (1982 Anayasasıyla kaldırıldı)
    • TBMM

1971 Değişiklikleri;

  • Askeri kanat güçlendirildi.
  • AYİM (Askeri Yüksek İdare Mahkemesi) kuruldu (2017 yılında kaldırıldı).
  • Bakanlar Kuruluna KHK (Kanun Hükmünde Kararname) çıkarma yetkisi geldi.
  • Genel sınırlandırma sebepleri getirilmiştir (2001 yılında kaldırıldı).
  • TRT’nin özerkliği kaldırıldı, üniversiteler ise zayıflatıldı.

1973 Değişiklikleri;

  • DGM (Devlet Güvenlik Mahkemesi) kuruldu (2004 yılında kaldırıldı).

1982 Anayasası

  • Darbe sonucu hazırlanan anayasadır.
  • Kurucu (Milli Güvenlik Konseyi) Meclis (Danışma Meclisi) tarafından hazırlanmıştır.
  • Katı ve kazuistik Anayasadır.
  • Çoğunlukçu demokrasi modeli benimsenmiştir.
  • Siyasi tıkanıklıkları giderici tedbirler alınmıştır, çift yapılı meclisten tek yapılı meclise geçildi.
  • Geçiş dönemi öngörülmüştür, geçici maddeler eklenmiştir.
  • İlk kez olağanüstü hâl KHK’ları getirilmiştir.
  • HSYK (Hakimler ve Savcılar Kurulu) oluşturuldu.
  • DDK (Devlet Denetleme Kurulu) oluşturuldu.
  • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi düzenlemeleri oluşturuldu.
  • İlk kez YÖK (Yüksek Öğretim Kurulu) kuruldu.

Arkadaşlarınızla Paylaşın:

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir